« وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّه فِي شَيْءٍ » . از ايشان مىپرسيم چه مانعى هست كه اين آيه شامل ستمگران اين امت نشود با اينكه در ميان اين امت جبارانى وجود داشته و دارد كه صدها برابر شقىتر از جباران عاد و ثمودند ، و طاغيانى وجود داشته و دارد كه هزار بار طاغىتر از فرعون و هامان و قارونند ؟ و صرف اينكه اسلام در موقع نزول اين سوره گرفتار ستمگران و مشركين قريش و حوالى مكه بوده چه دلالت مىكند بر اينكه لفظ آيه مخصوص به ايشان و نهى از ركون به ايشان باشد ؟ و مگر خاص بودن مورد ، عموم لفظ را تخصيص مىزند ؟ حاشا ! پس آيه شريفه نهى مىكند از ركون به هر كسى كه به علامت ظلم شناخته شده باشد ، چه اينكه مشرك باشد يا موحد ، چه اهل كتاب باشد و چه مسلمان . نقطه ضعف ديگرى كه در كلام صاحب المنار است اين است كه ايشان براى تاييد و شاهد گفتار خود تمسك جسته به آيه « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » ، به اين بيان كه « الَّذِينَ كَفَرُوا » با اينكه فعل است معناى وصف را مىدهد ، و مقصود از آن كافرانند ، نه فردى از افراد كه در زمان گذشته كفرى از او صادر شده باشد . و آن نقطه ضعف اين است كه آيه مذكور مربوط به عموم كفار و بيان حال عموم آنان نيست تا شاهد گفتار وى باشد ، بلكه در تفسيرش و همچنين در مواضع ديگرى در اين كتاب بيان كرديم كه اين آيه مخصوص كفار قريش است آن هم نه همه آنان بلكه سران ايشان كه رسما عليه رسول خدا ( ص ) در ابتداى دعوتش به مخالفت و كارشكنى برخاستند ، و خداوند هم شر ايشان را از سر آن جناب كوتاه نمود و در واقعه بدر و وقايع ديگر نابودشان كرد . پس آيه عام نيست ، چون اگر عام مىبود و منظور از جمله « الَّذِينَ كَفَرُوا » همه كفار مىبود مضمون آيه خلاف واقع مىشد ، براى اينكه كفار بسيارى را سراغ داريم كه حتى از ميان خود قريش و حتى بعد از نزول اين آيه به سوى اسلام گراييدند ، ( و انذار رسول خدا ( ص ) در دلهايشان مؤثر افتاد ) . و اگر صاحب المنار بگويد : مراد آن كفاريست كه تا آخرين لحظه عمر خود ايمان نياوردند در جوابش مىگوييم در اين صورت مضمون آيه شبيه به مضمون « آنچه در جوى مىرود آبست » خواهد شد ، زيرا معنا ندارد بگوييم « كفارى كه تا آخرين لحظه عمر خود ايمان نياوردند ايمان نمىآورند چه انذارشان بكنى و چه نكنى » پس هيچ چاره اى جز اين نيست كه

--> ( 1 ) و هر كه چنين كند هيچ ارتباطى با خدا ندارد . سوره آل عمران ، آيه 28 .